شهرستان کاشان

 

معرفي شهرستان كاشان
شهرستان كاشان با وسعت ۹۶۴۷ كيلومترمربع و جمعيت ۳۳۵۷۸۵ نفر از توابع استان اصفهان بوده و از نظر جمعيت دومين شهرستان اين استان به حساب مي‌آيد. كاشان داراي چهار بخش (مركزي، قمصر، نياسر و برزك) بوده و داراي پنج شهر (كاشان، قمصر، نياسر، جوشقان و برزك) مي‌باشد.
اگر به شما بگويند: كاشان يكي از اولين مراكز تشكيل تمدن انساني بوده است، چندان تعجب نكنيد. طبق حفاريات باستان‌شناسي در تپه‌هاي سيلك كاشان، سابقه حضور بشر در اين منطقه به ۵ تا هفت هزار سال پيش از ميلاد باز مي‌گردد. اما بايد اذعان كرد كه تاريخ اين شهر مملو از نابساماني است:
در نيمه دوم قرن نهم و نيمه اول قرن دهم اين شهر، شهرت بسياري داشت و يك شهر پرجمعيت به شمار مي‌رفت اما زلزله قرن دهم، كاشان و بازار آنرا ويران كرد. در قرن ۱۱ و در دوره صفويه براي دومين بار به همان درجه از ترقي نائل شد و مانند اصفهان با شهرتي بسيار همراه گرديد، اما با بروز زلزله‌اي بسيار شديد در سال ۱۱۹۲ هجري قمري دوباره ويران شد.
كاشان در زمان سلجوقيان روبه رونق نهاد و در زمان قره‌قويونلوها دوباره ترقي كرد. تا جايي‌كه محل توجه دانشمندان شد، بعد از كريمخان‌زند و بعد از زلزله‌اي كه در زمان قاجاريه رخ داد كاشان دستخوش نابساماني و منازعات محلي شد و از اين‌جهت زيانهاي فراوان ديد.
با اين‌همه كاشان همواره در طول تاريخ شهري با اهميت و زنده بوده است و همچنان به زندگي ادامه مي‌دهد.


 

تاریخچه کاشان

قدمت تاریخی این شهر به هفت هزار سال پیش برمی گردد .از نظر تاریخی، طبق حفارهایی که در سال های 1316 و1317 در تپه های سیلک کاشان صورت گرفته است ، آثار به دست آمده حاکی است که در حدود هفت هزار سال پیش از این ، مردمی در این ناحیه از چادر نشینی به کشاورزی و شهرD_680205 نشینی رسیده اند . در این مبنا ، این ناحیه از نخستین مراکز تمدن و سکنای بشر ما قبل تاریخ شناخته شده است .
دانشمندان قدیمیترین خاستگاه تمدن بشری را سیلک در کاشان عنوان میکنند یعنی اولین جایی که شهرنشینی شکل گرفت آنجا که آریاییها
اولیه تمدن شهرنشینی را ایجاد کردند.قدمت این تپه ها به 7هزار سال میرسد.تا حالا 32 تا زیگورات در ایران و عراق طبق متون تاریخی شناسایی شدند .که 5تا زیگورات در ایران و 27 تا هم در عراق شناسایی شدند که کهنترین اونها همین زیگورات سیلک کاشان هست .و این اثار تاریخی بیانگر تمدن ما ایرانیان است.
زمان گیرشمن ، باستان شناس معروف فرانسوی که کاوش های خود را درسال 1311 درمنطقه سیلک کاشان آغاز نمود ،معتقد است «قدیمی ترین محل سکونت بشری که در دشت شناخته شده است ، سیلک نزدیک کاشان است » همچنین ژرژ لاسال در مقدمه کتاب گیر شمن تحت عنوان هنر ایران در دوران ماد و هخامنشی ، معتقد است « سیلک مربوط به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد یا هزاره اول می باشد و آن زمانی است که اقوام آریایی روی فلات ظاهر می شدند .
منطقه کاشان دارای قدمت چندین هزار ساله به عنوان نقطه مرکزی ایران و از شهرهای تاریخی است که دارای تاریخی درخشان و فرهنگی غنی می باشد . مطالعات تاریخی و باستان شناسی حاکی از این امر است که در چند هزار سال قبل از ظهور اسلام ، اقوام ناحیه فین کاشان را مسکن خویش قرار داده و در اطراف چشمه های آن آبادی هایی پدید آوردند. تحقیقات باستان شناسی اخیر نیز نشان داده است « انسان عهد حجر که تازه از کوه پایین آمده و در دشت سکونت کرده بود بر روی مسیر کمانی شکل اطراف کویر نمک اسقرار یافته است و از طرف دیگر شهر باستانی سیلک هم که در حوادث طبیعی و تحولات اجتماعی هفت هزار ساله گذشته ، چندین بار ویران و زیر و رو شده است ، از برکت چشمه سلیمانی فین دوباره معمور و آباد گشته است .

یاقوت حموی در اثر مشهور خود معجم البلدان ، کاشان را از مراکز شیعه امامیه نام برده است .
نخستین ماخذ معتبری که آثار و ابنیه عمومی کاشان را با ذکر شماره و تعداد معین ضبط و ارایه نموده است ، سیاحت نامه شاردن فرانسوی است. از نظر او ، کاشان از قدیمی ترین مراکز صنایع دستی فلات ایران بوده است . همچنین کنت گوبینو در سفرنامه خود « این شهر را از بزرگترین مراکز صنعتی ایران » دانسته است .
وجه تسميه كاشان
در مورد وجه تسميه كاشان سخن بسيار است. ليكن با در نظر گرفتن معني واژه هاي كاس، كاسه و كاس آب و موقعيت كاشان در قديم اين واژه مي تواند گرفته شده از كاس باشد كه در اصل كاشان و به مرور زمان به كاشان تغير شكل يافته است.
زبان شناسان بر اين باورند كه نام كاشان به معني خانه هاي تابستاني است، كه با چوب و ني ساخته مي شده است ولي برخي ديگر نام كاشان را ماخوذ از كلماتي چون كاسيان، كاشيان، كي آشيان و كاه فشان، كاسو يا كاشو مي دانند.17_Chardin_Kashan
در كل در مورد وجه تسميه كاشان و نام اوليه آن از طرف مورخين و باستان شناسان عقايد گوناگوني ابراز شده كه به چند مورد آن اشاره مي شود:
۱ـ از آنجا كه اين شهر در قرون متمادي مركز ساخت بهترين كاشيها بوده آن را كاشيان و كاشان ناميده اند.
۲ـ گروهي از باستان شناسان پس از حفاريهاي باستان شناسي در تپه هاي سيلك به اين نتيجه رسيده اند كه نام كاشان مشتق از كلمه كاشو يا كاسو است و آن نام قومي كهن بوده كه در بين النهرين مي زيسته اند و سپس به اين سامان نقل مكان كرده و نام محل اسكان آنها كاسيان يا كاشيان خوانده شده است.
۳ـ ملك الشعراء بهار در ديوان خود وجه تسميه كاشان را معبد و جايگاه جشن و دل آسايي دانسته است.
۴ـ مولف كتاب فرهنگ واژه هاي فارسي در زبان عربي مي نويسد: كاشان به خانه هاي تابستاني اطلاق مي شود كه با چوب و ني ساخته مي شد.
۵ ـ مولف كتاب آثار تاريخي كاشان و نطنز مي نويسد: چون اولين جايگاه آباداني در اين ناحيه به امر پادشاهان اساطيري در كنار چشمه فين ساخته شده آن را كي آشيان يعني جايگاه حكام گفته اند.

موقعيت ارتباطي
كاشان به علت واقع بودن بر سر راههاي تجارتي و ارتباطي در تمامي ادوار از اهميت ويژه اي برخوردار بوده است.
زماني در كنار جاده ابريشم واقع بوده و در رونق و آباداني شهر سهم بسزايي داشته است و در حال حاضر نيز بر سر شاهراه ارتباطي بسيار مهمي قرار دارد كه پايتخت را به شهرهاي جنوبي كشور ارتباط مي دهد. اين شاهراه كاشان را از طرفي به قم و تهران و از طرفي ديگر به شهرهاي جنوبي كشور همچون نائين، يزد ، كرمان، بندرعباس و … مربوط مي سازد. خصوصا جديدا با تكميل اتوبان قم ـ اصفهان اين ارتباط سهل الوصول تر شده است. و همچنين كاشان با قرار گيري در مسير راه آهن تهران ـ اصفهان ، تهران ـ يزد و كرمان توسعه و گسترش اقتصادي و رشد افزون تري را پيدا كرده است.
طبق نقشه جغرافيايي سازمان نقشه برداري كشور شهرستان كاشان داراي چهاربخش است.
۱ ـ نياسر ۲ ـ قمصر ۳ـ برزك ۴ـ مركزي و حومه
بر اساس تقسيم بندي فوق در مجموع ۸۴ ده آباد در شهرستان كاشان وجود دارد. اما بسياري از دهات ديگر نيز ديده مي شود كه به علل مختلف (نبودن آب و …) خالي از سكنه و متروكه شده اند بطور كلي ۱۱۰ تا ۱۳۰ روستا در اطراف اين شهرستان وجود دارد.

 

وضعیت اقتصادی

منطقه کاشان از دیر باز از منابع مهمی برخوردار بوده به طوری که می توان از معادنی نظیر مس، آهن، سولفات باریم، زاج سبز، نمک طعام ،سنگهای مرمر و تراورتن در این منطقه نام برد که بعضی از این معادن بسیار مورد توجه بوده و دارای اهمیت ویژه ای در سطح کشور می باشد. کاشان در زمینه صنایع دستی از دیر باز زبانزد و مشهور بوده ولی با رشد فن آوری ماشینی در بخش صنایع ، برخی از صنایع دستی به تدریج به دست فراموشی سپرده شده است .در روزگاران گذشته صنایعی مانند قالی بافی ،شعربافی ،زری بافی،مسگری ،کاشیکاری ،سفالگری ،ابریشم بافی ،مخمل بافی و زیلو بافی ، در کارگاههای کوچک رواج داشته  که با مرور زمان و همراه با تحولات “اقتصادی – اجتماعی “بعضی از آن صنایع مثل کاشی سازی و سفالگری به کلی به دیار فراموشی سپرده شده، اما بعضی از آنها مانند مخمل بافی ، پارچه بافی ، مسگری، قالیبافی در مجموعه های صنعتی بزرگ و کوچک هنوز فعال می باشند. البته نه با آن ظرافت و هنر آفرینی که محصولات صنایع دستی پیشین از آن برخوردار بودند.

 

مذهب
مذهب مردم اين شهر، مدرسه-آقا-بزرگشيعه اثني عشري است چنان كه بواسطه ايمان راسخ، زهد و تقواي بي نظير شيعيان آن از صدر اسلام تا كنون با نام دارالمومنين در صدر شهرهاي شيعه نشين قرار گرفته و به نيكي از آن ياد شده است. به طوري كه در زمان صفويه كاشان پايتخت مذهبي ايران شناخته شده بود. از قرنها قبل عده اي از يهوديان نيز در كاشان ساكن بوده اند كه از دوره صفوي تعداد آنها زياد بوده ليكن امروزه تعداد كمي از آنان در اين شهر اقامت دارند. ياقوت حموي نيز در معجم البلدان در مورد ايمان مردم كاشان مي نويسد:
«عده اي از علويان ساكن كاشان منتظرند كه صبح فردا قائم آنان ظهور كند و در هر طلوع، مسلح سوار بر اسب به خارج از شهر مي روند و متاسف بر مي گردند.»

زبان
زبان مردم اين شهرستان فارسي است. ولي در روستاهاي حاشيه شهر، زبان رايجي و تاتي رواج دارد كه اصل آن در واژه هاي فارسي دري يا فرس قديم است. ضرابي در تاريخ كاشان مي نويسد: مردم بلوك (حومه) را زباني ديگر است كه اهل شهر از فهم معاني آن بي خبرند و آن را زبان رايجي گويند كه داراي واژه هاي دري فراواني است.

آب و هواي كاشان
از نظر پهنه‌بندي اقليمي شهر كاشان در پهنه اقليمي با زمستانهاي نسبتاً سرد و تابستانهاي خيلي گرم و خشك قرار گرفته است.
شهرستان كاشان در حدود جنوب و غرب در محاصره سلسله جبال مركزي ايران قرار گرفته است. آباديهاي دامنه اين كوهستان عموما داراي آب و هوايي لطيف و معتدل مي باشند ولي از جانب شمال شرق كه به زمينهاي شوره زار كوير مركزي ايران اتصال پيدا مي كند هواي آن بتدريج خشك و سوزان مي شود و آب و هوا در قسمت جلگه اي كاشان گرم و خشك مي باشد. دليل اصلي خشكي هواي كاشان مجاورت آن با دشت كوير است. گرماي هوا در اين شهر در تابستان از مرز ۴۰ درجه سانتيگراد نيز عبور مي كند.
وزش بادهاي كويري كه از صبح تا شام جريان دارد، موجب حرارت و خشكي هواست و از شام تا بام كه نسيم خشكي از جهت كوهستان جريان پيدا مي كن باعث تعديل هواي منطقه مي گردد. بادهاي موسوم به باد سرخ، باد شهرياري، باد سام، باد شمال و باد قبله از بادهاي معروف اين منطقه است كه اكثرا از كوير به سوي كاشان مي وزد.
در زمينه منابع آب، كاشان شامل رودخانه ها، چاههاي عميق، نيمه عميق و چشمه سارهاست. مهمترين رودخانه هاي اين شهر رودخانه هاي هنجن، قهرود، لتحر و چم رود مي باشند كه همگي فصلي است و بيش از ۱۳۰ رشته قنات در اطراف شهر وجود دارد كه بين ۴۰ الي ۵۰ رشته آن هم اكنون مورد بهره برداري قرار مي گيرد. علاوه برقنات ها بيش از ۸ چشمه سار وجود دارد كه بين آنها چشمه سليمانيه فين از آبدهي و اهميت ويژه اي برخوردار است.

مشاهير كاشان
در طول تاريخ پرفراز و نشيب ايران در دوران‌هاي مختلف انسانهاي بزرگي در اين ديار پرورش يافته و به دنيا معرفي شده‌اند از جمله: غياث‌الدين جمشيد (رياضي‌دان و منجم بزرگ)، كمال‌الملك و صنيع‌الملك (نقاشان نامدار)، ملامحسن فيض و ملااحمد و ملامهدي نراقي (عالم، حكيم، عارف و دانشمند)، ملافتح‌اله كاشاني (مفسر)، محتشم كاشاني، بابا افضل مرقي، سپيده كاشاني، كليم كاشاني و سهراب سپهري (شاعران نامي) و صدها چهره برجسته ديگر.

 

صنایع دستی در کاشان

شعر-بافی

 استاد ملک الشعرای بهار شاعر نامدار ایران در قصیده فاخر و زیبائی که درباره کاشان سروده است ،چنین می گوید :

بــاد آباد مهیـن خطـه کاشـان که مـدام                  مهد پوش و خرد و صنعت و بینائی بود

هرکه برخاست به هر پیشه ز شهر کاشـان              در فـن خویشتنش فـرط توانـائی بود

صنعت کـاشی از اینجا به دگرجـای رسیـد             کاین هنر ویژه این شهر به تنهـائی بود

فرش زیبایش کنون شهره دهر است چنانک          زری و مخمـل او شاهـد هر جـائی بود

بدون شک هر گاه سخن از قالی، مخمل و گلاب به میان می آید بلا فاصله نام کاشان   در ذهن ها تداعی می شود زیرا از قدیم الایام تاکنون ،شهر تاریخی کاشان از مراکز عمده تولید و بافت قالی و انواع پارچه های ابریشیمی مانند زربفت (زری ) نقره بافت، مخمل ، حریر، اطلس و دیبا بوده است . صنعت کاشی سازی ، حتی نام خود را از کاشان گرفته است در اکثر مساجد  کشور ، زیلوهای بافت کاشان گسترده شده است. کاشان همواره یکی از معروفترین شهر های کشور در زمینه صنایع دستی و هنرهای سنتی بوده است. صنایع نساجی ، کاشی سازی ،مسگری ظروف بدل چینی ، سفال و سرامیک و نگارگری این شهر معرفیت جهانی دارد . در حال حاضر نیز کارگاههای سنتی شعر بافی، قالی بافی، زیلو بافی، مخمل بافی، زری بافی ، سفالگری  در کاشان فعال و مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار دارند .

قالیهای نفیس و پارچه های ظریف زری و مخمل وحریر بافت کاشان، کاشیهای زرین نام و ظروف مسی کنده کاری ساخت کاشان زینت بخش موزه های بزرگ جهان می باشند.

 

بقعه حضرت سلطان علی ابن محمد باقر (ع) در مشهد اردهال13825_orig

این بقعه که در 40 کیلومتری غرب کاشان واقع شده ، علاوه بر اینکه از آثار هنری و تاریخی کاشان محسوب می شود، به لحاظ اینکه مدفن یکی از امامزادگان معتبر ، فرزند حضرت امام محمد باقر(ع) و از نائبان خاص آن حضرت در منطقه کاشان است . اهمیت مذهبی خاصی داشته و زیارتگاه دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بوده است. بنای اولیه این بقعه متعلق به دوره سلجوقیان است که صحن و بقعه بارگاه آن توسط خواجه مجد الدین ابوالقاسم کاشانی احداث شده است و در دوران بعدی در قرون دهم ، یازدهم و دوازدهم (ه.ق) به خصوص در زمان شاه طهماسب  صفوی تعمیرات و الحاقاتی نیز در آن صورت گرفته است . این بنا دارای سه صحن در قسمت شرق ، صحن سردار یا صحن فینیها ،در قسمت جنوب “صحن مصفا” و در قسمت غرب بقعه صحن قمی ها می باشد. سالروز شهادت آن بزرگوار 17 مهر ماه جلالی است و مراسم معروف سنتی –مذهبی قالیشویان همه ساله در جمعه ای که به این روز نزدیکتر باشد(دومین جمعه مهرماه ) برگزار می گردد.

روستای جوشقان استرک و بقعه زیبا ودیدنی امامزاده محمد اوسط در 25 کیلومتری کاشان در مسیر جاده نیاسر قرار دارد .

دهستان زیبا و کوهستانی قهرود با معماری سنتی و مساجد تاریخی باقیمانده از دورانهای سلجوقی وایلخانی در 50 کیلومتری جنوب غربی کاشان واقع شده است .

شهر زیبا و ییلاقی جوشقان – کامو با آثا تاریخی متعدد و بافت قدیمی دیدنی در 75 کیلومتری جنوب غربی کاشان قرار گرفته است .

بقعه امامزاده و آتشکده ساسانی واقع در روستای خرمدشت 20 کیلومتری جنوب کاشان در مسیر جاده نطنز واقع شده است .

نیاسرنیاسر1

این منطقه در 30 کیلومتری غرب کاشان در مسیر مشهد اردهال قرار گرفته و یکی از  مناطق دیدنی و خوش آب و هوای اطراف کاشان قرار گرفته است آثار تاریخی دیدنی نیاسر شامل چهار طاقی متعلق به دوران ساسانی در ارتفاعات این منطقه می شود که با مصالح سنگ و ساروج و به ارتفاع 14 متر ساخته شده که بنا بر تحقیقات آقای اندره گدار ، این آتشکده (معبد زرتشتی ) اولین آتشکده ای بوده که اردشیر بابکان احداث کرده ، علاوه بر از چشمه اسکندریه ،آبشار معروف و دیدنی و همچنین غار معروف آن به نام ویس می توان نام برد. اعماق این غار  دست کن درنتیجه حفاریها نمایان شد که ظاهرا زمان ایجاد آن را با آتشکده  نیاسر مقارن دانسته و از مشخصات بی نظیر آن رعایت اصول فنی و مهندسی در آن بوده است. به صورتی که در هیچ نقطه ای از مسیر کمبودی از نور و هوا احساس نمی شود.

قمصرghamsar3

این منطقه واقع در 25 کیلومتری جنوب شرقی کاشان و از جمله مناطق ییلاقی و خوش آب وهوای اطراف کاشان می باشد.علاوه بر مراسم سنتی گلاب گیری که شهرت جهانی دارد ودر اردیبهشت ماه هر سال در قمصر بر پا می گردد ، ابنیه تاریخی همچون مسجد میانده  ،بقعه پیر داوود، بقعه پیر سلیمان و چندین اثر و ابنیه تاریخی دیگر در این ناحیه جلب توجه می نماید.نه تنها مردمان بلکه آب وهوای این دیار مفتخرند از اینکه گلهائی را پرورش می دهند که عطر دل انگیز آنها انسانها را سرمست نعمات الهی کرده و آوازه این رایحه جان بخش تا بدان جا رسیده که خانه کعبه را با شیره جان گلهای بهشتی این منطقه شستشو دهند.

 

آثار تاريخي كاشان

– تپه های سیلک

– باغ فین

-چشمه سلیمانیه

-بقعه شاهزاده ابراهیم(ع)

-بقعه ملا محسن فیض

-خانه تاریخی عباسیان

 – خانه هنرمندان(خانه تاریخی تاج)

– خانه تاریخی طباطبائی

– موزه مردم شناسی( خانه تاریخی باکوچی)

– حمام سلطان میر احمد

– خانه بروجردی

– قلعه جلالی و باروی سلجوقی

– خانه تاریخی عامری ها

– خانه تاریخی بنی کاظمی

– مرکز صنایع دستی و هنرهای سنتی

– خانه تاریخی فاضل( خوشنویس)

– زیارت گریچه

– مسجد آقا بزرگ

– بقعه خواجه تاج الدین

-خانه تاریخی احسان

-مسجد جامع

-بقعه امامزاده هارون بن موسی

-مدرسه امام خمینی(ره)

– مجموعه تاریخی بازار

– تیمچه امین الدوله

-مسجد و میدان میر عماد

-مقبره محتشم کاشانی

– مسجد و بقعه حبیب بن موسی(ع)

– خانه تاریخی آل یاسین

-مرکز آموزش صنایع دستی

-منار زین الدین

-مسجد میراز مقیم وزیر

-بقعه سلطان عطابخش

-نمایشگاه اشیاء قدیمی حاجی مشکی

-بقعه طاهر و منصور

-مسجد آیت ا… صبوری و مجموعه تاریخی بابا ولی

– میدان ولی سلطان

-بقعه قاضی اسد

– خانه تاریخی صالح

– خانه تاریخی شریفیان

-خانه تاریخی عطارها

– خانه تاریخی صدوری

– خانه تاریخی منوچهری