مختصری از شهرستان آران وبیدگل

شهرستان آران وبیدگل با مساحت ۳/۶۰۵۱ کیلومتر مربع با جمعیتی حدود ۹۰۴۹۲هزار نفر ، با دو بخش مرکزی و کویرات ، چهار شهر آران وبیدگل ، نوش آباد ، ابوزید آباد و سفید شهر و سه دهستان و ۱۲ روستا در شمالی ترین نقطه اصفهان واقع شده است .

این شهرستان از شمال به دریاچه نمک و استانهاتی سمنان و قم از غرب به شهرستان کاشان از جنوب به نطنز و از شرق به اردستان محدود و از طریق دو جاده اصلی به کاشان و شبکه راههای اصلی کشور مرتبط می شود .

آب و هوای این منطقه گرم و خشک با تابستانهای گرم و زمستانهای سرد و خشک بوده و حداکثر دمای هوا در تابستان به ۴۰ درجه سانتیگراد و حداقل برودت در زمستان به ۷ درجه سانتیگراد می رسد .

به لحاظ کویری بودن منطقه ، ۲۰۰۰ کیلومتر مربع ( ۳۱% مساحت شهرستان ) را تپه های شنی فرگرفته که در اصطلاح محلی به آن ” بند ریگ” می گویند .

کشاورزی آران وبیدگل به رغم شرایط نامناسب خاک و کمبود آب ، اما با سختکوشی مردمان این دیار ، امروز این شهرستان با دارا بودن یکهزار هکتار کشت پسته و ۲۲۰۰ هکتار کشت گندم و ۱۲۰۰ هکتار کشت پنبه و ۱۲۰ هکتار کشت دانه های روغنی جایگاه قابل توجهی در خودکفایی میهن اسلامی دارد .

علاوه بر کشت شغل کشاورزی و دامپروری ، قالی آران وبیدگل از شهرت جهانی برخوردار و بر اساس سرشماری اخیر تعداد دارهای قالی شهرستان بیش از ۱۳ هزار دستگاه می باشد که نمونه ای است از ذوق هنری کویر نشینان .

آنچه درباره پیشینه آران وبیدگل میتوان گفت این است که پس از ویرانی شهر باستانی سیلک ( که تمدن ۷ هزار ساله دارد ) در اثر حوادث و تحولات گوناگون ، آبادیهای کوچک و بزرگی بصورت قلعه و حصار پدید آمد و منطقه وسیعی بنام چهل حصاران شهرت یافت .

اصل واژه « آران » از « آرین » نام دیگر قوم آریا به معنای جایگاه مقدس ، مکان گرمسیر و بیدگل تغییر یافته بی بی گل ، ویگل و بی گل می باشد .

زبان مردم این شهرستان فارسی رایج اما دارای لهجه های متفاوتی است و زبان محلی آران وبیدگل در زمره زبانهای پهلوی قدیم به شمار می رود .

درباره دین و آیینی که مردم آران وبیدگل تا زمان ظهور مکتب اسلام اطلاع چندانی در دسترس نیست اما قرائنی همچون آثار باقی مانده از آتشکده نیاسر و . . . در اطراف کاشان می تواند دلیلی بر زرتشتی بودن آیین منطقه باشد اما آنچه مسلم است با طلوع خورشید اسلام ساکنان این منطقه از جمله اولین مناطق مرکزی بودند که به اسلام گرویدند و به خاندان رسالت و امامت عشق ورزیده اند .

قرار گرفتن آران وبیدگل در میان شهرهای مذهبی ری ، قم و کاشان و نیز مهاجرت و اقامت سادات و علویان از حجاز و عراق به این مراکز و و جود بقاع متبرک و زیارتگاهها در این شهرستان از نشانه های آشکار گرایش به اسلام محمدی ، تشیع علوی و مذهب جعفری بوده است .

ساکنان کویر بطور عام و بویژه اهالی آران وبیدگل مردمانی مهربان ، قانع ، مهمان نواز و مقاوم می باشند . حضور در زیارتگاهها و امامزاده ها ، زیارت اهل قبور و برپایی مجالس و محافل دینی از رسوم پسندیده مردم این منطقه است .

سابقه تشیع و ریشه های عمیق اعتقادی مردم و ارتباط قوی و استوار آنان با علما و رهبران دینی در حوزه علمیه قم ، از مهمترین عوامل زمینه ساز در ایجاد حرکتهای انقلابی بوده است .

با آغاز نهضت بزرگ ۱۵ خرداد ، این منطقه نیز دوره های سخت مبارزه و مقاوت را سربلند و افتخار آمیز پشت سر گذاشت و از آن پس با جانبازیها و رشادتهای کم نظیر خود نقش مهمی ایفا نموده است به گونه ای که شمار بالای شهدا ، مفقودان و ایثارگران شهرستان موید حماسه آفرینی های مردم این سامان است .

وجود شخصیتهای بزرگ علمی فرهنگی و ادبی آران وبیدگل ، شاخصه مهم دیگری در بازیافت و پیشینه هویت فنی _ فرهنگی این شهرستان است .

برپایی حوزه های درسی ، تربیت و پرورش اندیشه های دینی و مراودت و معاشرت عالمان شهرستان با بزرگان عصر خود ، موجب فراهم شدن فضایی معنوی و بستری مناسب برای رشد و شکوفایی اندیشه و استعداد طالبان معرفت بوده است .

از بزرگان و معاریف علوم دینی در آران وبیدگل که آثار و تالیفات بسیاری نیز از خود بجا گذاشته اند می توان به ملا غلامرضا آرانی ، ملامحمد جعفر بیدگلی ، ملا محمد علی آرانی ، ملا احمد مجتهد بیدگلی ، آیت اله عاملی ، ملا محمد باقر بیدگلی ، ملا علی آرانی ، ملا محمود فاضل بیدگلی ، ملا محمد زمان نوش آبادی و … اشاره نمود .

همچنین از سخنوران و نام آورانی همچون نگاهی آرانی ، فائض بیدگلی ، صباحی بیدگلی،ادیب بیضایی آرانی،وصاف بیدگلی ، دائی آرانی ، داوری آرانی ، بزمی بیدگلی ، سرشار آرانی واصف بیدگلی ، فلاح آرانی و … می توان نام برد که آثار و سروده های بسیاری از آنان باقی است

اینک وجود آثار و ابنیه های تاریخی از جمله کاروانسرای تاریخی مرنجاب در کنار طبیعت بکر و ناشناخته کویر مرکزی ایران و دریاچه شگفت انگیز و سفید پوش نمک در آران وبیدگل و قلعه سیزان ، کرشاهی و شاه عباس ابوزیدآباد این خطه را میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی نموده است .

این شهرستان دارای آثار تاریخی و جاذبه های گردشگری فراوانی است که از جمله آنها می توان به : امامزاده محمد هلال ابن علی ( ع) ، امامزاده هادی (ع) ، امامزاده قاسم (ع) ،امامزاده محمد نوش آباد ، مسجد جامع قاضی ، مسجد نقشینه آب انبارها ، مسجد جامع نوش آباد ، حسینیه ها و بقاع متبرکه در این شهرستان را نام برد .

اگر چه امروز بهره وری از معادن نفت ، گاز ، نمک ، و مواد شیمیایی مختلف به عنوان ذخیره سرمایه های عظیم زیر زمینی ، افقی درخشان جهت حضور در عرصه صنعتی کشور را به انتضار نشسته ایم ، اما تلاش برای احیا و بازسازی این خطه که بر رونق صنعت توریسم نیز خواهد افزود ، امری اجتناب نا پذیر است .

در استعداد و پشتکار علمی و فرهنگی جوانان آران وبیدگل همین بس که علامه دهخدا در لغت نامه ” ضریب بالای هوشی ” را از ویژگی های مردم این منطقه ذکر کرده است .

حساسیت لازم به مقوله حیاتی آموزش و علم از دیرباز در روحیه ساکنان این خطه وجود داشته است بطوری که در یک مقطع تاریخی در آران ۸ مکتب خانه و در بیدگل ۳ مکتب خانه عهده دار در امر تعلیم و آموزش بوده است .

آمار قبولی دانش آموزان آران وبیدگل در مسابقات استانی با کسب مقام های علمی و آموزشی در سطح کشور از نشانه های توجه به این مهم است.

 



 

آران وبیدگل دروازه کویر مرکزی ایران
روزگاری که تپه های باستانی سیلک اولین خاستگاه مدنیت و شهرنشینی در جهان ویران گشت آبادیهای کوچک و بزرگی بصورت قلعه و حصـار پدید آمد که چهل حصاران 139408231525364766510624شهرت یافت که آران و بیدگـل یکی از آن چهل گشت و اولین شهرنشینان جهان را در آغوش خویش سکونت داد .

آران و بیدگــل امروزکه در شمـالی ترین نقطه استان تمدن ساز اصفهان و در فاصله ۵ کیلومتری شهر تاریخی کاشان واقع است و به خاطر واقع شدن در مسیر جاده ابریشم همواره محل عبور و مرور کاروانهای بزرگی بوده است که از اروپـا عازم مشرق زمین بوده اند.شهرستان آران و بیدگل با مساحت۳ / ۶۰۵۱ کیلومتر مربع جمعیتی بیش از ۸۹ هزار نفر دارای دو بخش مرکزی و کویرات و چهار نقطه شهری آران و بیدگل – نوش آباد – ابوزیدآباد و سپیــد شهر و ۲ دهــستان به نامهای کـویرات و سپید دشت میباشد . این شهرستان از شمال به دریاچه نمک واستانهای سمنان و قم – از غرب به کاشان از جنوب به نطنز و از شرق به اردستـان محدود و از طریق دو جــاده اصلی به کاشان و شبکه راههای اصلی کشور مرتبط میشـود.

آب و هوای این منطـقه گــرم و خشک با تابستانهای گـرم و زمستانهای سرد و خشـک بوده و حداکثر دمـای هوا در تابستان به ۴۹ درجـه سانتیگـراد و در زمستان حداقل برودت به ۷ درجه سانتیگراد زیر صفر میرسد.

به علت وجود آثار و ابنیه تاریخی فراوان از جمله : کاروانسرای تاریخی مرنجاب – قلعه سی زان و گرشاهی در کنار طبیعت بکر و ناشناخته کویر مرکزی ایران ودریاچه شگفت انگــیز و سفیدپوش نمک در آران و بیدگل این خطه را میزبان هزاران گردشگر داخلی وبین المللی ساخته است .همچنین حضور مردمان مهربان و سختکوش . مهمان نواز این دیار تربیت شخصیت های بزرگ علمی و فرهنگی و ادبی چون ملاغلامرضا آرانی – نظـام وفا و ملامحمد زمان نوش آبادی برگ زرینی از کتاب فرهنگ ایران زمین بوچود آورده است .

ذوق هنری توام با همت و قناعت این مردمان را می توان در خلق گـل و بوته های فرشهای نفیسی دید که این خطه را با نام فرش عجین ساخته است. اگـر چه امروزه با بهره وری از معادن نفت – گاز – نمک و مواد شیمیایی مختلف به نمودن ذخیره سرمایه های عظـیم زیرزمینی افقی درخشان جهت حضور در عرصه صنعتی کشور را به انتـــــــــظار نشسته ایم . اماتلاش برای احیا و بازسازی ابنیه تاریخی این خطه که بررونق صنعت توریسم نیز خواهد افـزود.

جاذبه های گردشگری شهرستان
بقعه امامزاده محمد هلال ابن علی (ع): یکی از مراکز تاریخ و مذهبی شهر آران وبیدگل است که اولا به لحاظ اینکه مرقد مطهر یکی از فرزندان بلافصل حضرت علی ابنMCh ابیطالب (ع) میباشد مورد توجه خاص شیعیان آن حضرت قرار دارد و همه روزه (بخصوص – روزهای پنجشنبه و جمعه) صدهانفر از دوستداران اهل بیت جهت زیارت بدانجا میروند. ثانیایکی از مجموعه های جالب تاریخی منطقه کویر ناحیه مرکزی ایران است . ضمنا همه ساله در دهه او لمحرم مرکز عزاداری و سوگواری حضرت امام حسین ( ع) توسط هیئات مذهبی شهر میباشد همچنین هر سال در روز ۲۱ ماه مبارک رمضان دهها هزار نفر از اهالی شهر های آران وبیدگل ـ کاشان ـ قم ونطنز و سایر شهرهای ناحیه مرکزی شهر در این مکان اجتماع نموده و به سوگواری می پردازند.

کتابخانه این بقعه مطهر بالغ بر چند هزار جلد کتاب نفیس و همچنین صدها نسخه خطی بی نظیر که همواره مورد مراجعه نسل جوان و بخصوص دانشجویان است .

د راعیاد مذهبی و ایام مخصوص اسلامی این بقعه یکی از مراکز بزرگ اجتماع اهالی ومردم شهرستان کاشان می باشد. ساختمان این امامزاده د رعصر سلجوقی ساخته و د ردوره صفویه و قاجاریه مرمت وبازسازی شده است .

بقعه امامزاده قاسم(ع): این امامزاده از فرزندان حضرت امام علی النقی (ع) از مستحدثات دوره صفویه است که به اثر نذربیگم خاتون عمه شاه عباس اول صفوی با سرمایه مشارالیها بنا گریده است . گنبد کاشیکاری وباروی گلی این بقعه دارای زیبایی بسیار فراوانی است و از جاذبه های زیارتی و سیاحتی شهر آران و بیدگل می باشد.

بقعه امامزاده هادی ابن علی ابن الحسین (ع) : ساختمان بقعه و بارگاه امامزاده هادی در حد فاصل دو خیابان شهداء خیابان امام خمینی (ره) که موازی یکدیگر می باشند قرار داشته و موقعیت سیاحتی و زیارتی خوبی دارد.دوره تاریخی بنا به صفویه و قاجاریه برمیگردد.

بقعه امامزاده فیض آباد: این بقعه در منطقه أی بنام فیض آباد (واقع در بخش مرکزی ) دردل کویر قرار دارد ساختمان این بقعه مربوط به دوره قاجاریه می باشد با توجه به جاذبه های فراوان سیاحتی و زیارتی این مکان چنانچه جاده ارتباطی بین امامزاده و شهر آران وبیدگل ساماندهی شود اقال عمومی د راستفاده از فضای موجود این مکان به مراتب بیشتر خواهد شد. امامزادگان زیارت فیض آباد مشهور هستند بنامهای :

۱ـ شاهزاده سلیمان (ع)
۲ـ شاهزاده حسین (ع)
۳ـ شاهزاده گوهر خانم (س)

بقعه امامزاده محمد نوش آباد: این بقعه در داخل شهر نوش آباد و در سه کیلومتری غرب آران وبیدگل قرار دارد. بنای این ساختمان به دوره صفویه و قاجاریه برمیگردد. این بقعه نمونه یکی از ساختمانهای مذهبی با معماری کویری ا ست و با گنبد کاشیکاری هرمی شکل و تزئینات نقاشی ودرچوبی آن کار یکی از استادان هنرمند گره چینی عصر قاجار بنام استاد صفر علی بیدگلی یکی از جاذبه – -های ارزشمند زیارتی و سیاحتی این منطقه است .

بقعه بی بی شاه زینب: این بقعه در بخش مرکزی در روستای یزدل و یکی از زیارتگاههایی است که بطور سنتی و از نظر مردم- -شناختی حائز اهمیت است . این ساختمان در دوره صفویه بنا شده است .

مجموعه قاضی آران : این مجموعه مشتمل است بر مسجدجامع ـ بقعه مبارکه پنج امامزاده از فرزندان حضرت امام محم باقر (ع) ـ حسینیه ـ آب انبار ـ بازارچه غربی و شرقی ـ که از نظر زیارتی ؛ سیاحتی تاریخی جاذبه های فراوانی دارد. این مجموعه در یکی از خیابانهای پر تردد شهر و د رمحدوده أی بالغ بر ۱۵۰۰۰ متر مربع واقع شده است همچنین این ساختمانها د رقرنهای اولیه اسلامی و دوره صفویه قاجاریه بنا نهاده شده است

کاروانسرای تاریخی مرنجاب: قلعه تاریخی مرنجاب یکی از اطراقگاههای مهم جاده اصلی ارتباطی وکاروان رواست که کاروانهای تجار ی وبازرگانی بین شهرهای مرکزی ایران و شهرهای سمال یکشور از آن عبور میکردند . این کاروانسرا ز اوایل قرن یازدهم بدستور شاه عباس اول صفوی ساخته شده است .فاصله این قلعه از مرکز شهر حدود۵۰ کیلومتر و وسعت آن نیز ۱۰۰۰ متر مربع می باشد از دیگر مولفه های آن وجود آب قنات آبگیر بیرون کاروانسرا و ایجاد یک پارک طبیعی در کنار دریاچه شگفت انگیز نمک می باشد.

مسجدنقشینه: این مسجد در داخل شهر و با وسعت ۱۰۰۰ متر مربع د رمحل درب مختص آباد قرار دارد این مسجد که به مسجد حاج قاسم نیز معروف می باشد از بناهای دوره سلجوقی است که د ردوره صفویه گسترش یافته و بخشی از تزئینات ان نربوط به اوایل دوره قاجار است . در ایوان این مسجد کتیبه خط ثلث با رقم محمد بیدگلی مورخ سال ۱۲۱۵ه ق وجود دارد. سی پاره کلام اله مجید خطی که هر کدام از آنها را یک نفر از زنهای ساکن در این محله در سال ۱۱۹۲ ه. ق وقف کرده اند. این سمجد یک مجتمع فرهنگی در ئوره زندیه نیز معروف بوده سات . همچنین بعلت وجود نگارهای زیباو نقاشیهای ارزنده أی که د راین مسجد وجود داشته است به مسجد نقشینه معروف شده است .

دریاچه نمک :این دریاچه در کویر مرکزی ایران قرا رگرفته است که در قسمتی از ان دریاچه نمک قرار گفته است .موقعیت خاص دریاچه مذکور و نحوه تشکیل چند salt-2bigضلعیهای منظم لانه زنبوری نمک جاذبه های فراوانی ایچاد نموده است . دریاچه نمک در فاصله ۵۵کیلومتری شمال شهر آران وبیدگل قرار دارد و از دیر باز جهت تامین نمک طعام مورد بهره برداری قرار گرفته است. یکی از جاذبه های فوق العاده جالب سیاحتی این منطقه است نحوه تشکیل چند ضلعیهای منظم با دیواره های کریستالی و بلورین در سطح دریاچه از چنان منظره چشم نوازی برخوردار است که چنانچه ؛ راه ارتباطی ان تا حدودی ساماندهی شود می تواند به یکی از پرجاذبه ترین مناطق سیاحتی تبدیل شود کما اینکه هم اکنون نیز صدها سیاح وجهانگرد داخلی و خارجی بازدید می کنند. مضافا اینکه سایر مناظر کویری و گیاههای مختلفی که در اطراف آن می روید و بطور کلی از نظر اکوسیستم حائز اهمیت است بویژه آنکه موضوع حیات وحش در منطقه یاد شده و عنایت به این مطلب که در حواله نیمه دوم شهریورماه تا مهرماه گروهیی از پرندگان مهاجر بخصوص (فلامینگوها) به این منطقه روی می آروند منطقه یاد شده زیستگاه حیوانات مختلفی می باشد که در مجموع منطقه مورد نظر را بعنوان یکی از جاذبه های جامع سیاحتی مطرح می سازد.

مسجد جامع نوش آباد: این مسجد در داخل شهر نوش آباد و با وسعت ۱۵۰۰ متر مربع بنا شده است . بنای تاریخی مسجد جامع نوش آباد یکی از بناهای دوره سلجوقی که درزمان صفویه مرمت و توسعه یافته است مناره آجری این مسجد در نوع خود بسیار جالب و دیدنی است (نماسازی سطح جانبی مناره ) با استفاده از آجر معمار هنرمند آن با اختلاف سطح که بین آجرها ایجادنموده است باعث شده تا ‘آیه مبارکه العلم عنداله بخط بنائی و بسیار زیبا درهای چوبی مسجد نیز متعلق به دوره صفویه ودارای کتیبه های خط ثلث مورخ به سال ۱۱۳۳ه. ق می باشد.

دشت کویر و بندریک: منطقه وسیعی در شمال شهر آران وبیدگل با تپه های حجیم و مرتفع ریگ(۹۰ متر) یکی از جاذبه های بسیار جالب توریستی شهرستان آران وبیدگل می باشد دشت کویر و ویژگیها و خصوصیات منحصر به فرد موود ر کویر شمالی شهر آران وبیدگل وجود انواع گیاهان و بقایای قلعه ها و ساختمانهای قدیمی موجود وپرندگان مهاجر وبطور کلی منظره چشم انداز تپه های مرتفع ریگ یکی از جاذبه های بسیار جالب سیاحتی و گردشگری شهرستان آران وبیدگل است که مسیر یکی از راههای منشعب از جاده معروف ابریشم و راه کاروانی قدیمی شمال به جنوب کشور نیز از این منطقه عبور کرده است

کاروانسرای شاه عباسی ابوزیدآباد: این قلعه که دارای ساختمانهای قرینه همدیگر و مستحکم و صد در صد قابل استفاده کار فرهنگی وسیاحتی است ودر مرکز شهر ابوزیدآبادقرار دارد. بنای ساختمان به عصر صفویه وشاه عباس برمیگردد.

کوههای یخاب: در بخش کویرات شهرستان آران وبیدگل رشته کوههای یخاب وجوددارد که باعث شگفتی و تعجب است در قلب رشته کوههایی وجود دارد که در تابستان نیز هوای خشک وسردی دارد و دارای شکار (آهو) نیز میباشد.

قلعه کرشاهی: این قلعه از خشت و گل ساخته شده است و هم اکنون از آثار برجای مانده از زمان قاجار است . این قلعه یکی از قلعه های مهم سردار حسین کاشی یکی از راهزنان و یاغیان دوره رضاخان بوده و هنوز آثار گلوله های توپ در نبرد نیروهای دولتی و نیروهای سردار حسین کاشی در این قلعه برجای مانده است .

مشاهیرشهرستان
در طول تاریخ پرافتخار اسلام ؛ وطن اسلامیمان ایران ؛ مهد پرورش ستارگان پرفروغ دانش بوده است . این چهره های درخشان با نوشیدن جرعه هایی از چشمه ناب معارف دینی عامل هدایت و روشنگری در زندگی مادی و معنوی مردم این مرز و بوم بوده و خدمات ارزنده أی به جامعه اسلامی کرده اند.

در دامان و بستر کویری آران وبیدگل مردانی سختکوش و پرتلاش با تکیه بر توقیفات الهی توانسته اند به سرچشمه های حقیقت علم و دانش را سیراب کنند و از خود آثار ارزشمندی را به یادگار بگذارند سخن گفتن از این انسانهاسخن از نیکی و ارزشهاست دراین قسمت به معرفی اجمالی عالمان نامدار و دانشمندان فرهیخته و آثار آنها پرداخته و خوانندگان را به هویت فرهنگی و علمی منطقه آشنا می سازیم .

ملا ابوالحسن (واعظ) : از اجداد ملا غلامرضا و مولف کتابهای (( منتخب بحار الانوار)) و ((مجموعه حکایات ))و… بوده است .
((رساله هلالیه ؛ ص ۵۵۹))

ابوطالب آرانی : فرزند محمد حسن ؛ ازفضلای هم عصر ملاغلامرضا و اکثر رساله های علمای معاصر خود را نوشته است .
((وقف ؛ میراث جاویدان ؛ش۳))

ملا ابولقاسم ( متولد ۱۲۲۹ ق) : فرزند ملا غلامرضا بوده است .
((تاریخچه علم و ادب؛ ص۲۶))

ملا احمد مجتهد بیدگلی : فرزند ملاجعفر ؛ از خاندان علمی جبل عامل بوده که برای ترویج تشیع به این منطقه مهاجرت کرده اند. ملا محمد باقر ؛ ملا علی اکبر ؛ ملا محسن ؛ ملا محمد حسین؛ ملا ابوالقاسم از عالمان این خاندانند.
((کتابچه چراغان ؛ ص۱۲ و ۳۳و۵۸))

ملا احمد آرانی : (قرن ۱۳ق) : فرزند حاج محمدباقر آرانی کتابهای (( سحاب الامطار))؛(( عمان الجواهر ))؛ (( کنوز الداعی ؛ منظومه یوسفیه ))؛((دبستان الواعظین و گلستان الناظرین ))و… از آثار اوست .
((تاریخچه علم وادب ؛ ص ۲۹))

آقا میرزا احمد عاملی آرانی (۱۲۷۹ـ۱۳۶۹ق) :فرزند ملامحمد علی آرانی است . وی از علمای بزرگ منطقه آران و بیدگل واز شاگردان پدرش و آقا ملاحبیب الله شریف کاشانی بوده است . کتابهای ((نهج الرشاد))؛ ((رساله علمیه سبیل الجنان ))و رساله های خطی دیگری در فقه و اصول از او به جای مانده است . آرامگاه این عالم بزرگوار در شمال بقعه محمد هلال بن علی (ع) از پایگاههای تبلیغ دینی ؛ توسل و نشر معارف اهل بیت است .
(( نقباء البشر ؛ ج ۱؛ ص ۱۱۵))

ملا اسدالله بیدگلی : فرزند ملا محمدرضا مجتهد؛ از فضلای بیدگل بوده است .

میرزا ابرایهم آرانی (زنده در سال ۱۱۹۸ق) : از مردان سرشناس دوران صباحی بیدگلی بوده که در عتبات مدفون است .
((دیوان صباحی بیدگلی ؛ ص۱۲۶ ـ و نقل از سید عباس کاشانی ))

جلال الدین مسعود بیدگلی : مشهور به عمده العلما که قبل از دولت صفویه ؛ در کاشان حکومت تشکیل داد و منطقه را از درگیریهای داخلی حفظ نمود.
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۱۸/حبیب السیر؛ ج۴؛ ص۴۷۳))

شیخ حسن آرانی :فرزند آقا بابا أز فضلای قرن سیزدهم هجری است که کتابهای ((فواید جلیله)) ؛ نظم الدرر))؛ ((رفیق التوفیق ))؛ و((نخبه الرشاد)) را به رشته تحریردر آورده است .
((تراجم الرجال ؛ ج۱؛ص۱۴۳))

آقا حسین بیدگلی (متوفی ۱۳۱۰ق): فرزند ملا محمد از فضلای بیدگل بوده است .
((الماثرو الاثار؛ص۱۷۱))

سیدحسین بیدگلی : فرزند سیدجعفر حسینی ؛ از علمای قرن سیزدهم هجری است .
((تراجم الرجال ؛ج۱؛ص۱۶۸))

آقا حسین در بندی آرانی (۱۲۶۷ـ۱۳۴۶ش): ملب به افتخار الاسلام و فرزند ملاعباس ؛ از آیات عظام علوی یثربی و رضوی ؛ اجازه اجتهاد و نقل راویت داشت . وی از خوشنویسان معروف عصر خود بود که نستعلیق و شکسته تحریری را به نیکویی می نوشت .
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۳۹))

آقا حسین اقدسی بیدگلی : فرزند ملا آقا محمد؛ از فضلا و خطبای بیدگل شمرده شده است .
((تاریخچه علم وادب ؛ص۳۸))

شمس الدین نوش آبادی : از علمای قرن هفتم که از دوستان باباافضل مرقی بوده است .
((نقباءالبشر؛ ص۸۴۶))

میرزا صدر الدین آرانی (متوفی ۱۳۴۰ ش): فرزند ملا محمد حسین ؛ از فضلا و عرفای آران که در جوا بقعه محمد هلال (ع) مدفون است .
((تاریخچه علم وادب؛ ص۳۴))

آقا سید صدرالدین بیدگلی : فرزند آقا سید حسین ؛ از علماو فضلای بیدگل بوده است ((کتابچه چراغان ؛ ص۲۶و۳۰و۳۴))

ملا عبدالله بیدگلی : از علمای قرن دوازدهم هجری که در علم و عمل بی نظیر بوده است .
((زساله شرح الاحوال ملا علی آرانی؛ ص۶))

سید میر عبدالباقی بیدگلی : فرزند حاج میرزا محمد تقی ؛عالم ؛ شاعر و خطاط کتاب ((تحفه هاشمیه )) از آثار اوست .
((کتابچه چراغان ؛ص۱۰۳/تاریخچه علم وادب ؛ص۳۰))

ملا عبدالغفور بیدگلی : فرزند ملامحسن و پسر عموی موبد؛ از علمای بیدگل بوده است .
((کتابچه چراغان ؛ ص۳۴و۸۵))

ملا عبدالهادی آرانی (متوفی ۱۲۸۰ق): از علما و نیکوکاران سرشناس بوده است.
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۲۷))

ملا عبدالباقی بیدگلی( متوفی ۱۲۸۵ق) : فرزند حاج محمد تقی بیدگلی ؛ از ناموران بیدگل بوده است.
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۲۷))

ملا عبدالعظیم بیدگلی ۱۱۷۰ـ۱۲۵۰ق): فرزند محمد تقی ؛ از علمای بزرگ بیدگل است که به زواره و اردستان مهاجریت کرده و در آنجا حوزه درس و وعظ داشته است چند قرن به خط نسخ نوشته و وقف نموده است . فرزندان اونیز از علمای بزرگ بوده اند که به نقاط مختلف کشور مهاجرت کرده اند.
((آتشکده اردستان؛ ص۲۸۶))

عبدالعلی موبد بیدگلی :فرزند محمد باقر ؛ از ادباو رجال علمی دوره مشروطیت و از مریدان شیخ هادی نجم آبادی است . روزنامه (مدی ) و کتابهای ((خجسته نامه )) ((مجموعه موبد؛ نسخ موبد))؛((تصحیح شاهنامه ؛ هنایش خرد)) از آثار اوست . تخلص اودر شعر ((موبد))((صبح نخشت ))و ((صبحی ))بوده است .
((کتابچه چراغان ص۳۴ـتاریخچه علم وادب ؛ص۳۴))

ملا علی بیدگلی : فرزند ملا محمد ؛ از علمای قرن سیزدهم هجری که شاگرد ملاغلامرضا آرانی بوده است .
((نقباء البشر؛ ج۴؛ ص۱۵۳۷))

آقا علی تشکری آرانی ( ۱۲۹۹ـ۱۳۶۳) : فرزند میرزا محمد ؛ عالم ؛ فاضل ؛ شاعر و نویسنده ؛ کتابهای ((تاریخچه علم و ادب در آران )) ؛ (( ستارگان فروزان )) و (( دیوان اشعار خطی )) از آثار بجا مانده اوست .
(( تاریخچه علم و ادب ؛ ص ۸۷))

ملا علی اصغر بیدگلی : وی از شاگردان علم الهدی (فرزند فیض ) بوده است.
(( معادن الحکمه ج۱؛ ص۷۴))

سید علی اکبر نوش آبادی (شهادت ۱۲۳۷ ق): شرحی بر (( قواعد علامه )) نوشته و در نوش آباد مدفون است .
((شرح قواعد خطی ))

غلامرضا آرانی (۱۱۹۲ـ۱۲۶۵ق): فرزند ملا محمد علی آرانی است . نزد بزرگانی چون سید علی طباطبائی وملا احمد نراقی شاگردی کرده و از او بیش از ۳۰اثر خطی به صورت کتاب ؛ راسله ؛ شرح به زبان فارسی و عربی بجا مانده است .

مهمترین آنها(( جامع الشتات و قالع الشبهات )) ؛ (( عواید الایام و قوائد الانام ))؛ (( کنوز الجواهر و معادن الزواهر))؛ (( حجه البالغه))؛ ((الجامع النافع ))؛ (( اجوبه المسائل ))و(( رساله هلالیه))در شرح حال امامزاده محمد هلال بن علی (ْع) است .
(( تاریخجه علم وادب ؛ ص۱۲۱))

قاضی محمد آرانی (زنده در سال ۱۰۷۵ ق): عالم نیکوکار که اغلب بناهای مذهبی در آران به همت وی ساخته شده و محله قاضی آران نیز به نام اوست .
((تاریخچه علم وادب ؛ص۸۱))

ملا محمد مومن آرانی (زنده در سال ۱۲۰۰ ق): فرزندحاج عبدالرحیم آرانی ؛ از فضلا و افراد خیر بوده است .
(( ستارگان فروزان ؛ ص۵۸))

شیخ محمد آرانی (متوفی ۱۳۰۰ق): فرزند ملا محمد علی آرانی است .
(( تاریخچه علم وادب ؛ ص۳۱))

محمد بن عبدالوهاب بیدگلی (متوفی ۱۲۹۰ق): اشعار و شواهد کتاب مطول را شرح کرده است.
((الذریعه ؛ج۱۳؛ ص۲۴۲))

ملا آقا محمد اقدسی بیدگلی (۱۳۰۴ـ۱۳۶۷ق): فرزند ملا محمد حسین بیدگلی که عالیم فاضل بوده است .
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۳۸)

ملا محمد بیدگلی (متوفی ۱۲۹۰ق): فرزند ملا محمد جعفر بیدگلی است . این عالم فاضل به تهران مهاجرت کرد.

دارای فرزندانی دانشمند و متقی به نامهای :علی ؛ حسین ؛ احمد ؛ محمد جعفر و حسن بوده است .
((نجوم السماءج۱؛ ص۳۷۸؛ تاریخچه علم وادب ؛ص۲۸))

ملا محمد نصر آبادی (قرن سیزدهم هجری ): عالم در علوم عقلی و نقلی که با ملا غلامرضا آرانی معاصر بوده است .
(( رساله هلالیه ؛ ص۲۳۵))

شیخ محمد نوش آبادی (زنده در سال ۱۱۷۲ق): فرزند محمد زمان ؛ فیلسوف ؛ متکلم؛ منجم و ریاضیدان بوده کتابهای (( هدایه المسترشدین ))؛ ((مرات الزمان))و((

القول السدید))؛ از جمله آثاراوست .
((تاریخ اجتماعی کاشان ؛ ص۱۶۶))

علامه میرزا محمد بیدگلی : معروف به کاشف؛ از علمای دوره صفویه است که به نایین مهاجرت کرده و حاشیه أی بر کتاب اسفار ملاصدرا نوشته است .
((سیمای نائین ؛ ص۱۷۶/ تاریخچه علم وادب ؛ص۱۹))

میرزا محمد محقق بیدگلی ( متوفی ۱۰۵۵ ق): فرزند سلطان محمد؛ از علما و عرفای بزرگ بوده و کتابهای (( تیسیر المرام؛ (( ریاض العارفین ))؛ (( منهاج السالکین ))؛ ((تذکره العارفین ))؛ ((رساله العرفان )) از آثار اوست.

قبر وی در زیر زمین مسجدی که بنام اوست در محل دروازه سوراخ باره بیدگل واقع است.
((کتابچه چراغان ؛ص۱۹؛۳۰/تاریخچه علم وادب ؛ص۲۰))

ملا محمد ابراهیم بیدگلی :وی از مدرسان بزرگ حوزه علمیه کاشان بوده است .
(( تراجم الرجال ؛ ج۲؛ص۵۷۳))

ملا محمد باقر آرانی : برادر ملاغلامرضا است و کتاب ((کنزالواعظین ))از آثار اوست .
((رساله هلالیه ؛ فصل هفتم /تاریخچه علم وادب ؛ ص۲۶))

ملا محمد باقر آرانی (متوفی ۱۳۲۲ق): فرزند ملا محمد حسین که در جوانی به مرتبه اجتهاد نایل آمده است .
(( تاریخچه علم وادب ؛ ص۳۱))

ملا محمد باقر بیدگلی (متوفی ۱۳۱۰ق): فرزند ملا محمد حسین ؛کتابهای ((القواعدالباقریه ))؛ ((القواعد الفقهیه ))را تالیف و قصاید سید حمیری و عمید الدین را شرح کرده است .
(( تراجم الرجال ؛ ج۲؛ ص۵۸۹))

ملا محمد باقر بیدگلی :فرزند ملا محمد ؛ کتاب ((الکواکب الدریه )) در علم کلام از آثار اوست .
(( الذریعه ؛ج۱۸؛ص۱۷۸/کتابچه چراغان ؛ص۳۴))

محمد تقی بیدگلی : از علمای قرن دوازدهم هجری که کتاب های ((روضه العلماء))و ((المعین )) را به رشته تالیف در آورده است .
((علام الشیعه ؛قرن ۱۲؛ ص۱۱۷))

ملا محمد جعفر آرانی (متوفی ۱۳۴۸ق): فرزند ملا محمد حسن ونوه ملا غلامرضا آرانی است او در فضل و فقاهت و زهد زبانزد عام و خاص بوده و در جنب بقعه محمد هلال (ع) مدفون است .
(( تاریخچه علم وادب ؛ ص۳۶))

ملا محمد جعفر بیدگلی (متوفی ۱۱۸۱ق): فرزند ملا محمد ؛ از اساتید و مشایخ ملا احمد نراقی بوده است .
(( رساله شرح الاحوال ؛ص۶/ اجازات ملا احمد نراقی ))

ملا محمد جواد بیدگلی : فرزند ملا محمد یا محمد حسین از فضلای بیدگل برشمرده شده است .
(( کتابچه چراغان ؛ص۵۸و۳۴))

محمد حسن متوسل (۱۳۰۰ـ۱۳۷۱ش): فرزند حاج آقا محمد؛ و از نوادگان داعی آرانی بوده است . وی مردی فاضل و نیکوکار بود. بنای ساختمان بیمارستان سید الشهدای آران و تشکیل صندوق ذخیره علوی قم از آثار بجا مانده اوست .

ملا محمد حسین آرانی : فرزند ملا غلامرضا ؛ أی عالم فاضل از آران مهاجرت کرد وپس از سالها هجرت وفات نمود و در جنب بقعه هلال (ع) مدفون گردید.
(( تاریخچه علم وادب ؛ ص۲۶))

ملا محمد حسین آرانی : (متوفی ۱۳۱۵ق): فرزند ملا محمد مهدی آرانی ؛ از عالمان و زاهدان بوده است .
(( تاریخچه علم واد ب؛ ص۲۲))

ملا محمد حسین آرانی (متوفی ۱۳۱۵ق): فرزندملا محمد باقر که عالی فقیه بوده است .
(( تراجم الرجال ؛ج۱؛ ص۱۸۸))

ملا محمد حسین نوش آبادی : از فضلای نوش آباد که نزد آیت الله آقا میرزا احمدعاملی شاگردی نموده است .
((تاریخچه علم وادب ؛ ص ۳۹))

ملا محمد رضا آرانی : کتاب منظومه ((خلاصه الرجال )) را تالیف کرده است .

ملا محمد رضا بیدگلی : (متوفی ۱۳۱۰ق): فرزند محمد علی که کتاب ((عروه الوثقی )) را در دو جلد به صورت خطی نسخه برداری کرده و آثار دیگری از او ذکر شده است .
(( تاریخچه علم وادب ؛ ص۲۶))

ملا محمد صالح بیدگلی : کتاب ((لسان الواعظین )) از آثار اوست .
(( نسخه خطی : کتابخانه آیت الله گلپایگانی ؛ش۸۲/۱۸))

ملا محمد علی آرانی (زنده در سال ۱۲۰۴ق): فرزند ملا علی که تالیفاتی در فقه واصول داشته است.
(( رساله هلالیه (خطی )؛ ص۱۸۰))

ملا محمد علی (ملا علی آرانی ) (۱۱۷۷ـ۱۲۴۴ق): فرزند ملا محمد حسن؛ از علمای بزرگ و صاحب کتابهای ((الدریه البهیه )) ؛(( زاد الناسکین ))؛ ((الفوائد الصادقیه ))؛ (( مقاصد المهمه))؛ (( تلخیص المرشد))؛ (( مناهل الشوارد فی تلخیص المقاصد))و چندین اثر دیگر که از او بجا مانده است. <br<((معجم span=”” )))<=”” (خطی=”” خودش=”” قلم=”” به=”” الاحوال=”” شرح=”” رساله=”” ؛ج۹؛ص۴۱۴وج۱۰؛۲۶=”” الشیعه=”” ؛ج۱۱؛ص۴۸ـاعیان=”” المولفین=””>

ملا محمد علی آرانی : فرزند حاج سلطانعلی آرانی که از استادان ملاغلامرضا بوده است.
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۲۲))

میرزا محمد علی نور الوری ( متوفی ۱۳۲۶ق): فرزند شیخ محمد؛ از فضلای آران بوده که به اطراف کاشان مهاجرت کرده است .
(( تاریخچه علم وادب ؛ ۳۱))

ملا محمد علی آرانی ( زنده در سال ۱۳۴۰ق): معروف به حاجی آقا ؛فرزند ملا محمد باقر ؛ از علما و فضلای آران و از اجداد آیه الله افتخار الاسلام در بندی بوده و در عتبات مدفون است .
((تاریخچه علم وادب ؛ ص۳۵ ))

ملا محمد علی آرانی (۱۲۵۰ـ ۱۳۲۷ق): فرزند ملا محمد مهدی ؛ از فقیهان و عالمان ربانی آران که رساله ها و نسخ خطی ((نفائس المسائل و عرایس الوسایل ))؛((اجتهاد تقلید))؛(( احکام الرضاع ))؛ ((حکم ماء البئر))؛(( حواشی بر قوانین ؛ رسائل و مکاسب )) از آثار اوست .

وی از شاگردان معروف و مبرز آخوند خراسانی و مجاز از وی و دیگران بوده است .
(( نقباءالبشر ؛ ج۴؛ ص۱۵۴۰/ تاریخچه علم وادب ؛ص۳۱))

محمد کریم آرانی : از فضلای قرن دوازدهم است .
(( اعلام الشیعه ؛قرن ۱۲؛ ص۲۸۸))

ملا مهدی آرانی : فرزند ملا محمد حسین که در آثار خطی علمای آران از او نام برده شده است .وی پدر ملا محمد علی آرانی است .
((وقف؛ میراث جاویدان ؛ش۳))

ملا محمد مهدی آرانی : فرزند ملا غلامرضا که برای مدتی از آران مهاجرت کرد سپس به زادگاهش بازگشت.
(( تایخچه علم وادب ؛ ص۲۶))

ملا محمد مهدی بیدگلی : از علمای دوره صفویه که شاگرد شیخ بهایی بوده است .
(( معادن الحکمه ؛ج۱؛ص۶۷))

ملا هادی بیدگلی (۱۰۵۰ـ۱۱۳۱ق): فرزند ملا محمدرضا؛ از علما و فضلای بیدگل بوده که به تازگی سنگ قبروی در محل اداره مخابرات شهرستان آران وبیدگل کشف شد.

ملا محمود فاضل بیدگلی (۱۲۶۳ـ۱۳۵۰ق): فرزند محمد حسین ؛ از علما و فضلای بیدگل است که رساله أی در (( اثبات ولایت امیرالمومنین )) و (( شرح برمفاتیح )) از آثار اوست .
(( کتابچه چراغان ؛ ص۱۸/تاریخچه علم وادب ؛ص۳۷))

ملا محمود بیدگلی ( متوفی ۱۳۵۰ق): فرزند محمد رضا؛ از علما و فضلای بیدگل که کتابی در (( ابطال طریقه صوفیه )) نوشته است .
(( اعیان الشیعه ؛ج۱۰؛ ص۱۱۰ـ کتابچه چراغان ؛ ص۳۳))

ملا محمود آرانی (۱۲۷۷ـ۱۳۳۷ق): معروف به امام جمعه ؛ عالم و فاضل ؛ کتابهای ((قلائد الاخبار)) و (( عقد الثانی )) از آثار اوست .
(( تایخچه علم وادب ؛ ص۳۳))

ملا معزالدین بیدگلی (متوفی ۱۱۹۳ق): فرزند ضیاءالدین محمد؛ از عالمان دینی بیدگل بوده که در علم نجوم و ریاضیات تبحر داشته است .
((تراجم الرجال ؛ ج۱؛ ص۱۶۹/ تاریخچه علو ادب ؛ ص۴۰/ کتابچه چراغان ؛ص۲۳))

سید مهدی صباحی بیدگلی (۱۳۰۵ـ ۱۳۶۹ش): از علما و فضلای بیدگل که به تعلیم و تدریس و ارشاد اشتغال داشته است .

ملامهدی بیدگلی (متوفی بعد از ۱۲۶۷ق): فرزند محمد تقی ؛ دارای آثاری چون ((عقد الئالی )) و(( ترتیل التنزیل )) بوده است .
(( تراجم الرجال ؛ ج۲؛ س۱۳۷))

مهدی بن ربیع بیدگلی : وی مولف کتابی در علم کیمیا بوده است .
((نسخه خطی: کتابخانه آیت الله گلپایگانی ؛ش۲۰۵/۱۰))