معرفی شهرستان کاشان
شهرستان کاشان با وسعت ۹۶۴۷ کیلومترمربع و جمعیت ۳۳۵۷۸۵ نفر از توابع استان اصفهان بوده و از نظر جمعیت دومین شهرستان این استان به حساب می‌آید. کاشان دارای چهار بخش (مرکزی، قمصر، نیاسر و برزک) بوده و دارای پنج شهر (کاشان، قمصر، نیاسر، جوشقان و برزک) می‌باشد.
اگر به شما بگویند: کاشان یکی از اولین مراکز تشکیل تمدن انسانی بوده است، چندان تعجب نکنید. طبق حفاریات باستان‌شناسی در تپه‌های سیلک کاشان، سابقه حضور بشر در این منطقه به ۵ تا هفت هزار سال پیش از میلاد باز می‌گردد. اما باید اذعان کرد که تاریخ این شهر مملو از نابسامانی است:
در نیمه دوم قرن نهم و نیمه اول قرن دهم این شهر، شهرت بسیاری داشت و یک شهر پرجمعیت به شمار می‌رفت اما زلزله قرن دهم، کاشان و بازار آنرا ویران کرد. در قرن ۱۱ و در دوره صفویه برای دومین بار به همان درجه از ترقی نائل شد و مانند اصفهان با شهرتی بسیار همراه گردید، اما با بروز زلزله‌ای بسیار شدید در سال ۱۱۹۲ هجری قمری دوباره ویران شد.
کاشان در زمان سلجوقیان روبه رونق نهاد و در زمان قره‌قویونلوها دوباره ترقی کرد. تا جایی‌که محل توجه دانشمندان شد، بعد از کریمخان‌زند و بعد از زلزله‌ای که در زمان قاجاریه رخ داد کاشان دستخوش نابسامانی و منازعات محلی شد و از این‌جهت زیانهای فراوان دید.
با این‌همه کاشان همواره در طول تاریخ شهری با اهمیت و زنده بوده است و همچنان به زندگی ادامه می‌دهد.


 

تاریخچه کاشان

قدمت تاریخی این شهر به هفت هزار سال پیش برمی گردد .از نظر تاریخی، طبق حفارهایی که در سال های ۱۳۱۶ و۱۳۱۷ در تپه های سیلک کاشان صورت گرفته است ، آثار به دست آمده حاکی است که در حدود هفت هزار سال پیش از این ، مردمی در این ناحیه از چادر نشینی به کشاورزی و شهرD_680205 نشینی رسیده اند . در این مبنا ، این ناحیه از نخستین مراکز تمدن و سکنای بشر ما قبل تاریخ شناخته شده است .
دانشمندان قدیمیترین خاستگاه تمدن بشری را سیلک در کاشان عنوان میکنند یعنی اولین جایی که شهرنشینی شکل گرفت آنجا که آریاییها
اولیه تمدن شهرنشینی را ایجاد کردند.قدمت این تپه ها به ۷هزار سال میرسد.تا حالا ۳۲ تا زیگورات در ایران و عراق طبق متون تاریخی شناسایی شدند .که ۵تا زیگورات در ایران و ۲۷ تا هم در عراق شناسایی شدند که کهنترین اونها همین زیگورات سیلک کاشان هست .و این اثار تاریخی بیانگر تمدن ما ایرانیان است.
زمان گیرشمن ، باستان شناس معروف فرانسوی که کاوش های خود را درسال ۱۳۱۱ درمنطقه سیلک کاشان آغاز نمود ،معتقد است «قدیمی ترین محل سکونت بشری که در دشت شناخته شده است ، سیلک نزدیک کاشان است » همچنین ژرژ لاسال در مقدمه کتاب گیر شمن تحت عنوان هنر ایران در دوران ماد و هخامنشی ، معتقد است « سیلک مربوط به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد یا هزاره اول می باشد و آن زمانی است که اقوام آریایی روی فلات ظاهر می شدند .
منطقه کاشان دارای قدمت چندین هزار ساله به عنوان نقطه مرکزی ایران و از شهرهای تاریخی است که دارای تاریخی درخشان و فرهنگی غنی می باشد . مطالعات تاریخی و باستان شناسی حاکی از این امر است که در چند هزار سال قبل از ظهور اسلام ، اقوام ناحیه فین کاشان را مسکن خویش قرار داده و در اطراف چشمه های آن آبادی هایی پدید آوردند. تحقیقات باستان شناسی اخیر نیز نشان داده است « انسان عهد حجر که تازه از کوه پایین آمده و در دشت سکونت کرده بود بر روی مسیر کمانی شکل اطراف کویر نمک اسقرار یافته است و از طرف دیگر شهر باستانی سیلک هم که در حوادث طبیعی و تحولات اجتماعی هفت هزار ساله گذشته ، چندین بار ویران و زیر و رو شده است ، از برکت چشمه سلیمانی فین دوباره معمور و آباد گشته است .

یاقوت حموی در اثر مشهور خود معجم البلدان ، کاشان را از مراکز شیعه امامیه نام برده است .
نخستین ماخذ معتبری که آثار و ابنیه عمومی کاشان را با ذکر شماره و تعداد معین ضبط و ارایه نموده است ، سیاحت نامه شاردن فرانسوی است. از نظر او ، کاشان از قدیمی ترین مراکز صنایع دستی فلات ایران بوده است . همچنین کنت گوبینو در سفرنامه خود « این شهر را از بزرگترین مراکز صنعتی ایران » دانسته است .
وجه تسمیه کاشان
در مورد وجه تسمیه کاشان سخن بسیار است. لیکن با در نظر گرفتن معنی واژه های کاس، کاسه و کاس آب و موقعیت کاشان در قدیم این واژه می تواند گرفته شده از کاس باشد که در اصل کاشان و به مرور زمان به کاشان تغیر شکل یافته است.
زبان شناسان بر این باورند که نام کاشان به معنی خانه های تابستانی است، که با چوب و نی ساخته می شده است ولی برخی دیگر نام کاشان را ماخوذ از کلماتی چون کاسیان، کاشیان، کی آشیان و کاه فشان، کاسو یا کاشو می دانند.17_Chardin_Kashan
در کل در مورد وجه تسمیه کاشان و نام اولیه آن از طرف مورخین و باستان شناسان عقاید گوناگونی ابراز شده که به چند مورد آن اشاره می شود:
۱ـ از آنجا که این شهر در قرون متمادی مرکز ساخت بهترین کاشیها بوده آن را کاشیان و کاشان نامیده اند.
۲ـ گروهی از باستان شناسان پس از حفاریهای باستان شناسی در تپه های سیلک به این نتیجه رسیده اند که نام کاشان مشتق از کلمه کاشو یا کاسو است و آن نام قومی کهن بوده که در بین النهرین می زیسته اند و سپس به این سامان نقل مکان کرده و نام محل اسکان آنها کاسیان یا کاشیان خوانده شده است.
۳ـ ملک الشعراء بهار در دیوان خود وجه تسمیه کاشان را معبد و جایگاه جشن و دل آسایی دانسته است.
۴ـ مولف کتاب فرهنگ واژه های فارسی در زبان عربی می نویسد: کاشان به خانه های تابستانی اطلاق می شود که با چوب و نی ساخته می شد.
۵ ـ مولف کتاب آثار تاریخی کاشان و نطنز می نویسد: چون اولین جایگاه آبادانی در این ناحیه به امر پادشاهان اساطیری در کنار چشمه فین ساخته شده آن را کی آشیان یعنی جایگاه حکام گفته اند.

موقعیت ارتباطی
کاشان به علت واقع بودن بر سر راههای تجارتی و ارتباطی در تمامی ادوار از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است.
زمانی در کنار جاده ابریشم واقع بوده و در رونق و آبادانی شهر سهم بسزایی داشته است و در حال حاضر نیز بر سر شاهراه ارتباطی بسیار مهمی قرار دارد که پایتخت را به شهرهای جنوبی کشور ارتباط می دهد. این شاهراه کاشان را از طرفی به قم و تهران و از طرفی دیگر به شهرهای جنوبی کشور همچون نائین، یزد ، کرمان، بندرعباس و … مربوط می سازد. خصوصا جدیدا با تکمیل اتوبان قم ـ اصفهان این ارتباط سهل الوصول تر شده است. و همچنین کاشان با قرار گیری در مسیر راه آهن تهران ـ اصفهان ، تهران ـ یزد و کرمان توسعه و گسترش اقتصادی و رشد افزون تری را پیدا کرده است.
طبق نقشه جغرافیایی سازمان نقشه برداری کشور شهرستان کاشان دارای چهاربخش است.
۱ ـ نیاسر ۲ ـ قمصر ۳ـ برزک ۴ـ مرکزی و حومه
بر اساس تقسیم بندی فوق در مجموع ۸۴ ده آباد در شهرستان کاشان وجود دارد. اما بسیاری از دهات دیگر نیز دیده می شود که به علل مختلف (نبودن آب و …) خالی از سکنه و متروکه شده اند بطور کلی ۱۱۰ تا ۱۳۰ روستا در اطراف این شهرستان وجود دارد.

 

وضعیت اقتصادی

منطقه کاشان از دیر باز از منابع مهمی برخوردار بوده به طوری که می توان از معادنی نظیر مس، آهن، سولفات باریم، زاج سبز، نمک طعام ،سنگهای مرمر و تراورتن در این منطقه نام برد که بعضی از این معادن بسیار مورد توجه بوده و دارای اهمیت ویژه ای در سطح کشور می باشد. کاشان در زمینه صنایع دستی از دیر باز زبانزد و مشهور بوده ولی با رشد فن آوری ماشینی در بخش صنایع ، برخی از صنایع دستی به تدریج به دست فراموشی سپرده شده است .در روزگاران گذشته صنایعی مانند قالی بافی ،شعربافی ،زری بافی،مسگری ،کاشیکاری ،سفالگری ،ابریشم بافی ،مخمل بافی و زیلو بافی ، در کارگاههای کوچک رواج داشته  که با مرور زمان و همراه با تحولات “اقتصادی – اجتماعی “بعضی از آن صنایع مثل کاشی سازی و سفالگری به کلی به دیار فراموشی سپرده شده، اما بعضی از آنها مانند مخمل بافی ، پارچه بافی ، مسگری، قالیبافی در مجموعه های صنعتی بزرگ و کوچک هنوز فعال می باشند. البته نه با آن ظرافت و هنر آفرینی که محصولات صنایع دستی پیشین از آن برخوردار بودند.

 

مذهب
مذهب مردم این شهر، مدرسه-آقا-بزرگشیعه اثنی عشری است چنان که بواسطه ایمان راسخ، زهد و تقوای بی نظیر شیعیان آن از صدر اسلام تا کنون با نام دارالمومنین در صدر شهرهای شیعه نشین قرار گرفته و به نیکی از آن یاد شده است. به طوری که در زمان صفویه کاشان پایتخت مذهبی ایران شناخته شده بود. از قرنها قبل عده ای از یهودیان نیز در کاشان ساکن بوده اند که از دوره صفوی تعداد آنها زیاد بوده لیکن امروزه تعداد کمی از آنان در این شهر اقامت دارند. یاقوت حموی نیز در معجم البلدان در مورد ایمان مردم کاشان می نویسد:
«عده ای از علویان ساکن کاشان منتظرند که صبح فردا قائم آنان ظهور کند و در هر طلوع، مسلح سوار بر اسب به خارج از شهر می روند و متاسف بر می گردند.»

زبان
زبان مردم این شهرستان فارسی است. ولی در روستاهای حاشیه شهر، زبان رایجی و تاتی رواج دارد که اصل آن در واژه های فارسی دری یا فرس قدیم است. ضرابی در تاریخ کاشان می نویسد: مردم بلوک (حومه) را زبانی دیگر است که اهل شهر از فهم معانی آن بی خبرند و آن را زبان رایجی گویند که دارای واژه های دری فراوانی است.

آب و هوای کاشان
از نظر پهنه‌بندی اقلیمی شهر کاشان در پهنه اقلیمی با زمستانهای نسبتاً سرد و تابستانهای خیلی گرم و خشک قرار گرفته است.
شهرستان کاشان در حدود جنوب و غرب در محاصره سلسله جبال مرکزی ایران قرار گرفته است. آبادیهای دامنه این کوهستان عموما دارای آب و هوایی لطیف و معتدل می باشند ولی از جانب شمال شرق که به زمینهای شوره زار کویر مرکزی ایران اتصال پیدا می کند هوای آن بتدریج خشک و سوزان می شود و آب و هوا در قسمت جلگه ای کاشان گرم و خشک می باشد. دلیل اصلی خشکی هوای کاشان مجاورت آن با دشت کویر است. گرمای هوا در این شهر در تابستان از مرز ۴۰ درجه سانتیگراد نیز عبور می کند.
وزش بادهای کویری که از صبح تا شام جریان دارد، موجب حرارت و خشکی هواست و از شام تا بام که نسیم خشکی از جهت کوهستان جریان پیدا می کن باعث تعدیل هوای منطقه می گردد. بادهای موسوم به باد سرخ، باد شهریاری، باد سام، باد شمال و باد قبله از بادهای معروف این منطقه است که اکثرا از کویر به سوی کاشان می وزد.
در زمینه منابع آب، کاشان شامل رودخانه ها، چاههای عمیق، نیمه عمیق و چشمه سارهاست. مهمترین رودخانه های این شهر رودخانه های هنجن، قهرود، لتحر و چم رود می باشند که همگی فصلی است و بیش از ۱۳۰ رشته قنات در اطراف شهر وجود دارد که بین ۴۰ الی ۵۰ رشته آن هم اکنون مورد بهره برداری قرار می گیرد. علاوه برقنات ها بیش از ۸ چشمه سار وجود دارد که بین آنها چشمه سلیمانیه فین از آبدهی و اهمیت ویژه ای برخوردار است.

مشاهیر کاشان
در طول تاریخ پرفراز و نشیب ایران در دوران‌های مختلف انسانهای بزرگی در این دیار پرورش یافته و به دنیا معرفی شده‌اند از جمله: غیاث‌الدین جمشید (ریاضی‌دان و منجم بزرگ)، کمال‌الملک و صنیع‌الملک (نقاشان نامدار)، ملامحسن فیض و ملااحمد و ملامهدی نراقی (عالم، حکیم، عارف و دانشمند)، ملافتح‌اله کاشانی (مفسر)، محتشم کاشانی، بابا افضل مرقی، سپیده کاشانی، کلیم کاشانی و سهراب سپهری (شاعران نامی) و صدها چهره برجسته دیگر.

 

صنایع دستی در کاشان

شعر-بافی

 استاد ملک الشعرای بهار شاعر نامدار ایران در قصیده فاخر و زیبائی که درباره کاشان سروده است ،چنین می گوید :

بــاد آباد مهیـن خطـه کاشـان که مـدام                  مهد پوش و خرد و صنعت و بینائی بود

هرکه برخاست به هر پیشه ز شهر کاشـان              در فـن خویشتنش فـرط توانـائی بود

صنعت کـاشی از اینجا به دگرجـای رسیـد             کاین هنر ویژه این شهر به تنهـائی بود

فرش زیبایش کنون شهره دهر است چنانک          زری و مخمـل او شاهـد هر جـائی بود

بدون شک هر گاه سخن از قالی، مخمل و گلاب به میان می آید بلا فاصله نام کاشان   در ذهن ها تداعی می شود زیرا از قدیم الایام تاکنون ،شهر تاریخی کاشان از مراکز عمده تولید و بافت قالی و انواع پارچه های ابریشیمی مانند زربفت (زری ) نقره بافت، مخمل ، حریر، اطلس و دیبا بوده است . صنعت کاشی سازی ، حتی نام خود را از کاشان گرفته است در اکثر مساجد  کشور ، زیلوهای بافت کاشان گسترده شده است. کاشان همواره یکی از معروفترین شهر های کشور در زمینه صنایع دستی و هنرهای سنتی بوده است. صنایع نساجی ، کاشی سازی ،مسگری ظروف بدل چینی ، سفال و سرامیک و نگارگری این شهر معرفیت جهانی دارد . در حال حاضر نیز کارگاههای سنتی شعر بافی، قالی بافی، زیلو بافی، مخمل بافی، زری بافی ، سفالگری  در کاشان فعال و مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار دارند .

قالیهای نفیس و پارچه های ظریف زری و مخمل وحریر بافت کاشان، کاشیهای زرین نام و ظروف مسی کنده کاری ساخت کاشان زینت بخش موزه های بزرگ جهان می باشند.

 

بقعه حضرت سلطان علی ابن محمد باقر (ع) در مشهد اردهال13825_orig

این بقعه که در ۴۰ کیلومتری غرب کاشان واقع شده ، علاوه بر اینکه از آثار هنری و تاریخی کاشان محسوب می شود، به لحاظ اینکه مدفن یکی از امامزادگان معتبر ، فرزند حضرت امام محمد باقر(ع) و از نائبان خاص آن حضرت در منطقه کاشان است . اهمیت مذهبی خاصی داشته و زیارتگاه دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بوده است. بنای اولیه این بقعه متعلق به دوره سلجوقیان است که صحن و بقعه بارگاه آن توسط خواجه مجد الدین ابوالقاسم کاشانی احداث شده است و در دوران بعدی در قرون دهم ، یازدهم و دوازدهم (ه.ق) به خصوص در زمان شاه طهماسب  صفوی تعمیرات و الحاقاتی نیز در آن صورت گرفته است . این بنا دارای سه صحن در قسمت شرق ، صحن سردار یا صحن فینیها ،در قسمت جنوب “صحن مصفا” و در قسمت غرب بقعه صحن قمی ها می باشد. سالروز شهادت آن بزرگوار ۱۷ مهر ماه جلالی است و مراسم معروف سنتی –مذهبی قالیشویان همه ساله در جمعه ای که به این روز نزدیکتر باشد(دومین جمعه مهرماه ) برگزار می گردد.

روستای جوشقان استرک و بقعه زیبا ودیدنی امامزاده محمد اوسط در ۲۵ کیلومتری کاشان در مسیر جاده نیاسر قرار دارد .

دهستان زیبا و کوهستانی قهرود با معماری سنتی و مساجد تاریخی باقیمانده از دورانهای سلجوقی وایلخانی در ۵۰ کیلومتری جنوب غربی کاشان واقع شده است .

شهر زیبا و ییلاقی جوشقان – کامو با آثا تاریخی متعدد و بافت قدیمی دیدنی در ۷۵ کیلومتری جنوب غربی کاشان قرار گرفته است .

بقعه امامزاده و آتشکده ساسانی واقع در روستای خرمدشت ۲۰ کیلومتری جنوب کاشان در مسیر جاده نطنز واقع شده است .

نیاسرنیاسر1

این منطقه در ۳۰ کیلومتری غرب کاشان در مسیر مشهد اردهال قرار گرفته و یکی از  مناطق دیدنی و خوش آب و هوای اطراف کاشان قرار گرفته است آثار تاریخی دیدنی نیاسر شامل چهار طاقی متعلق به دوران ساسانی در ارتفاعات این منطقه می شود که با مصالح سنگ و ساروج و به ارتفاع ۱۴ متر ساخته شده که بنا بر تحقیقات آقای اندره گدار ، این آتشکده (معبد زرتشتی ) اولین آتشکده ای بوده که اردشیر بابکان احداث کرده ، علاوه بر از چشمه اسکندریه ،آبشار معروف و دیدنی و همچنین غار معروف آن به نام ویس می توان نام برد. اعماق این غار  دست کن درنتیجه حفاریها نمایان شد که ظاهرا زمان ایجاد آن را با آتشکده  نیاسر مقارن دانسته و از مشخصات بی نظیر آن رعایت اصول فنی و مهندسی در آن بوده است. به صورتی که در هیچ نقطه ای از مسیر کمبودی از نور و هوا احساس نمی شود.

قمصرghamsar3

این منطقه واقع در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی کاشان و از جمله مناطق ییلاقی و خوش آب وهوای اطراف کاشان می باشد.علاوه بر مراسم سنتی گلاب گیری که شهرت جهانی دارد ودر اردیبهشت ماه هر سال در قمصر بر پا می گردد ، ابنیه تاریخی همچون مسجد میانده  ،بقعه پیر داوود، بقعه پیر سلیمان و چندین اثر و ابنیه تاریخی دیگر در این ناحیه جلب توجه می نماید.نه تنها مردمان بلکه آب وهوای این دیار مفتخرند از اینکه گلهائی را پرورش می دهند که عطر دل انگیز آنها انسانها را سرمست نعمات الهی کرده و آوازه این رایحه جان بخش تا بدان جا رسیده که خانه کعبه را با شیره جان گلهای بهشتی این منطقه شستشو دهند.

 

آثار تاریخی کاشان

– تپه های سیلک

– باغ فین

-چشمه سلیمانیه

-بقعه شاهزاده ابراهیم(ع)

-بقعه ملا محسن فیض

-خانه تاریخی عباسیان

 – خانه هنرمندان(خانه تاریخی تاج)

– خانه تاریخی طباطبائی

– موزه مردم شناسی( خانه تاریخی باکوچی)

– حمام سلطان میر احمد

– خانه بروجردی

– قلعه جلالی و باروی سلجوقی

– خانه تاریخی عامری ها

– خانه تاریخی بنی کاظمی

– مرکز صنایع دستی و هنرهای سنتی

– خانه تاریخی فاضل( خوشنویس)

– زیارت گریچه

– مسجد آقا بزرگ

– بقعه خواجه تاج الدین

-خانه تاریخی احسان

-مسجد جامع

-بقعه امامزاده هارون بن موسی

-مدرسه امام خمینی(ره)

– مجموعه تاریخی بازار

– تیمچه امین الدوله

-مسجد و میدان میر عماد

-مقبره محتشم کاشانی

– مسجد و بقعه حبیب بن موسی(ع)

– خانه تاریخی آل یاسین

-مرکز آموزش صنایع دستی

-منار زین الدین

-مسجد میراز مقیم وزیر

-بقعه سلطان عطابخش

-نمایشگاه اشیاء قدیمی حاجی مشکی

-بقعه طاهر و منصور

-مسجد آیت ا… صبوری و مجموعه تاریخی بابا ولی

– میدان ولی سلطان

-بقعه قاضی اسد

– خانه تاریخی صالح

– خانه تاریخی شریفیان

-خانه تاریخی عطارها

– خانه تاریخی صدوری

– خانه تاریخی منوچهری